SANATSAL
SİYASETİN SİYASET SANATI
Yaratılan her şey yaratıcısının
estetiğini ortaya koyuyorsa eğer,nesnelerin incelenmesi insanların da
incelenmesidir.Çünkü insanları yalnızca tarihler ve kuramlarla inceleye-
mezsiniz.Onun ne yaptığını,nasıl yaptığını ,neden yaptığını da
bilmeniz gerekir.
İnsanın sayılamayan zaman dilimlerinden günümüze kadar getirdiği belki
en önemli etkinliktir sanat.Çünkü bugüne kadar yaşanmış ve bugün yaşanmakta
olan tarih dönemlerinde sanat,insanın kendisini en özgür ifade ettiği (hatta
bu da ayrı bir tartışma konusu olabilir.)içsel dünyasını en doğal
haliyle yansıttığı ürün olmuştur. Tarihsel gelişimi içinde dinsel
oligarşinin ağırlığını oldukça fazla hisseden insanoğlu sanatsal
etkinliklerinin başlangıcında da dini öğeleri kaynak olarak kullanmıştır.Duygu
ve düşüncesindeki dinsel öğeleri tanrı için yaptığı yapıtlarla
ifade etmiştir.Böylece tanrı
ile arasındaki inanç bağını kendisine her zaman hissettiren somut ürünler
ortaya çıkarmıştır.Tanrı için daha iyi ve güzelini yapma düşüncesi
–toplumların bilgi birikimlerini farklılığına paralel olarak –ortaya
konan ürünlerin estetik yanının doğmasına ve sanatsal nitelik kazanmasına
neden olmuştur.Bu sanatsal etkinlikler tek yönde değil, dinin insan yaşamının
her alanında yer almasına doğru orantılı olarak birçok alanda kendini göstermiştir.
Dinler arası farklılıkların doğal
bir sonucu olarak ,sanat dalları da toplumun benimsediği
dine göre farklılıklar göstermiştir.Örneğin,Mısır’daki
piramitler,Eski Yunandaki tanrı heykelleri, hristiyan toplumlardaki
kilise mimarisi ve müziği ve islam toplumlarındaki cami mimarisi ve ilahi.....farklı
sanat dallarını kapsayan eserler olarak ortaya çıkmıştır.
.Başlangıçta insanın tanrısına
ulaşma isteğinin bir ifadesi olan sanat eserleri –ki ilahilerde çok
belirgin- ,insanlar üzerinde etkisini göstermiş ve zaman içinde dinsel
oligarşinin hükmediciliğinin
sürekliliğini sağlamak için yapılan eserler konumuna gelmiştir.
Topluma hakim mutlak din gücü,sanatın insanlar üzerindeki duygu ve fikir
egemenliğini kullanmıştır.Böylece insanın tanrı için yaptığı her
sanat eseri,tanrıya bağlılıktan öte tanrının cezalandırıcı ilahi gücünün
insanlara ihtişamla hatırlatılması
ve insanların yüreğine ilahi korku salan mutlak din oligarşisinin toplum
üzerindeki iktidarını sağlama alma ve koruma yöntemlerinden biri olmuştur.Dinsel
iktidarın mistik dogmalarının acılarını çeken toplumlar,doğaya yönelmişler
ve üzerinde yaşadıkları dünyayı bilim ve akıl ile inceleme yoluna gitmişlerdir.Ne
yazık ki bu tarihi değişim bütün toplumlarda yaşanmamıştır.Bu da
zaman içerisinde toplumların dünyaya olan bakış açılarında tezatlıklaların
oluşmasına ve bugün devam eden asırlık evrim farklarının doğmasına
neden olmuştur.Doğanın sırlarını çözmeye başlayan toplumlarda sanatın
konusu büyük ölçüde doğa ve insan olurken,aynı toplumlar ekonomik
sanayi üretimleriyle birlikte dünyanın dönmesini istedikleri ekseni
kapitalizm olarak belirlemişlerdir.Kapitalizme uygun olarak da sömüren ve sömürülen
toplumların kahramanlarının zavallılıkları kadar büyük savaşım
ları başlamıştır.Bu savaşımda ekonomisi,bilimsel düşünce ve sosyal
yapısı gelişensömürgeci toplumlarda belirgin bir olgusal sanat ihtiyacı
ortaya çıkmıştır.Bu da özgün ve estetik sanatın ve bu sanatı
yaratacak olan sanatçı kavramının değer kazanmasına neden olmuştur
Bu noktada sanat ve sanatçının
misyonu üzerinde düşünmek gerekir.
İnsanın araç olarak kullandıklarının
zaman içinde amaç haline dönüştüğü göz önüne alınırsa ,insan için
düşüncesinin sanat için insan amacına dönüşmesi üzerinde düşünülmesi
gerekir.
Bugün sanatın insanlar üzerindeki
etkisi tartışılmazdır. Kitlelere ulaşmanın insan toplularını yönlendirmenin
en etkili ve kolay yöntemlerinden biri sanattır.Bu nedenle sanat, egemen sınıflar
ve toplumlar tarafından siyasi propagandanın ve siyasi öğretisinin estetik
makyajla ortaya çıkan yüzü olmaktadır.Tarihsel süreç içersinde ve günümüzde
sanatı kimin ve nasıl yönlendirdiği sorusunun yanıtı
ancak toplumsal evrimin son aşamasında bu makyajın temizlenmesiyle
ortaya çıkacaktır. Sanatın iktidarı destekleme gücü, bir anda onun
estetik haz verme işlevini görmezden gelerek sanatı siyasal savaş alanı
haline getirmiştir.Sanatın bu gücü daha fazla ekonomik kar mı getirmeli
yoksa daha fazla insan mı eğitmeli sorusunu ortaya çıkarır.Bu bağlamda
sanatçı yaşadığı toplumun yapısına göre bir yön belirlemelidir.
Tüm toplumlarda sanat,toplumun gelişimi
ve eğitilmesi açısından önemli rol oynar.Ancak geri kalmış tüketici
toplumlarda nitelik açısından gerçek işleviyle kullanılmamak-
maktadır.Çünkü sanat,geri kalmış toplumlarda önemli kar elde etme aracıdır.Bu
iki ayrım noktasında sanatın toplumsal işlevini sanatçı belirler diye düşünsek
de; kapitalist dünya sisteminde yaşayan sanatçı,sanatı kar için işleyen
fabrika haline getirmektedir.
Böylece niteliksiz yapıda olan
toplum için tüketilmek üzere niteliksiz eserler üretilir.
Bu bağlamda Türkiye’deki sanat anlayışını incelemek yararlı olacaktır.Türkiye’de
sanat yüklü miktarda kar getiren büyük bir ticarethane görünümündedir.Türkiye’nin
sistemsel toplum yapısı sanatı sorgulayabilecek,üretilen eserin kalitesini
ve değerini kavrayabilecek bilince ve bilgi birikimine sahip değildir.Hiçbir
şeyi sorgulamayan toplumun sanatı nasıl sorgulayacağı yanıtını
sistemin vermesi gereken bir sorudur. Böylece
üretilen sanat eserleri çabuk tüketilip çok kazandıracak cinstendir.Ve
daha çok satma amacıyla yapılan sanat insanların duygularını sömürerek
kar eder duruma gelmiştir.
Üretim ve tüketim çelişkilerinin
ortaya çıkardığı toplumlar arası kutuplaşmalarda ekonomik sömürü
kendini kültürel ve sanatsal anlamda da göstermiştir.Bu noktada evrensel
sanat kavramı ortaya çıkar.Üretim açısından evrensel olan sanatın tüketim
aşamasıda –sanatı hazmeden kültürlerin farklılığı göz önüne alınırsa
–sanatın evrensel olması inandırıcılığını yitirmektedir.Evrensel
sanat anlayışının önde gelen eserlerinin ekonomik üretkenlikte söz
sahibi olan egemen kültürlere sahip olması düşündürücüdür.
Bu noktada kapitalizmin sadece
ekonomik sömürüyle yetinmeyip top yekun sömürü anlayışıyla hareket
ettiği ortaya çıkmaktadır.Sistemsel çelişkilerin yanı sıra kültürel
ve sanatsal bunalımlarını da yaşayan geri toplumlarda evrensel sanat
kavramıyla gelen eserler evrensel kapitalizmin sanata yansımasından başka
bir şey değildir.Bu eserler tüketici geri toplum tarafından mutlak güzel
olarak kabul edilerek kültür sanat sömürüsünde etkin rol oynamaktadır.
Gerçek anlamda evrensel sanat ancak kendi kültüründe diyalektik gelişimi
ve özgünlüğü sağlayabilmiş sınıfsız toplumlar arasında gerçekleşebilir.Eğitimsiz
bilinçsiz ,akılcı düşünmeyen,üretmeyen
toplumların ekonomik sömürüsünün yanı sıra kültür sanat sömürüsü
de çok kolaydır.Toplumlar arası istemden kaynaklanan üstünlük mücadelesi
sınırlarının bu kadar genişlemesi insanlık ve gelecek açısından
acı ve utanç vericidir.
Sanatın bile toplumlar arasında silah olarak kullanılması ,insanoğlunun
kurduğu dünya düzenini bir kez daha sorgulatmıyor mu bize?.......