Hiçbir zaman Alman işgali altında olduğu kadar özgür değildik.
Bütün haklarımızı ve en başta konuşma hakkımızı kaybetmiştik.
Her gün yüzümüze savrulan hakaretler karşısında susmak
zorundaydık. İşçi olarak, Yahudi olarak, politik mahpus olarak, yığınlarla
sürgün ediliyorduk. Sokak duvarlarında, gazetelerde, sinema
perdesinde, ezicilerimizin bize vermek istedikleri o pis tatsız
yüzü buluyorduk. Bütün bunlar yüzünden üzgündük. Nazi zehiri
düşüncemize kadar işlediği için her doğru düşünce kazandığımız
bir zaferdi. Amansız bir polis gücü bizi susmaya zorladığı için
her söz bir ilke bildirisi kadar değerli oluyordu. Dört bir yandan
kıstırıldığımız için, gördüğümüz her işte bir bağlanmanın
ağırlığı vardı. Savaşımızın, çoğu zaman korkunç koşulları
bizi insanlığın hali dediğimiz yürekler acısı ve dayanılmaz
durumu peçesiz, düzgünsüz yaşamak zorunda bırakıyordu. Mutlu
çağlarda ustaca maskelenen sürgün, mahpusluk ve hele ölüm,
günlerimizin sürekli kaygıları oluyor, bunların önlenebilir bir
kaza, hatta dıştan,
ama değişmez birer yıldırı olmadığını da öğretiyordu.
Bunların bizim yapımız, yazgımız, insan gerçeğimizin derin bir
kaynağı olduğunu görmek zorundaydık. Her an şu küçük beylik
tümcenin bütün
ağırlığı ile yaşıyorduk:
"Bütün insanlar ölümlüdür."
Herkesin
kendiliğinden seçtiği yol gerçekti, çünkü, bu seçme
ölümün karşısında oluyor, çünkü her zaman şunu
yapmaktansa ölmek daha
iyidir şeklinde dile gelebiliyordu. Üstelik, benim burada sözünü
ettiğim gerçek rezistanlar (Almanlara karşı koyanlar)’ın kurduğu
seçkin topluluk değil, dört yıl boyunca, gece gündüz "Hayır"
demiş olan bütün Fransızlardır.
Düşmanın hoyratlığı bizi, barışta yan çizdiğimiz bazı
sorunları kendimize soracak
duruma sokuyordu.
Karşı koymada olup
bitenleri bilenlerin hepsi
-ki bilmeyen Fransız
kalmadı sayılır- kendi kendilerine korku ile soruyorlardı: "İşkence
ederlerse dayanabilir miyim?" ve insanın kendi üstüne
edinebileceği en derin bilginin kıyısında bulunuyorduk. Çünkü,
insanın sırrı OEDİPUS ya da aşağılık kompleksi değil,
özgürlüğün sınırı, işkencelere ve ölüme dayanma gücüdür.
Gizli çalışanlar savaşın türlü hallerinde yeni bir görgü
ediniyorlardı: Askerler gibi uluorta dövüşmüyorlar, yalnızlık
içinde kovalanıyor, yalnızlık içinde tutuluyor, tek başlarına
yalın varlıklarıyla işkencelere
katlanıyorlardı. Tıraş ol-
muş, yemiş içmiş, iyi giyinmiş, vicdanları rahat, ölçüsüz
bir toplumsal gücün haklı gibi gösterdiği cellatlarının
önünde yalnız ve çıplaktılar. Bu cellatlar onların zavallı
bedenleriyle alay ediyorlardı.
Ama, bu
yalnızlığın ta dibinde ötekileri, bütün ötekileri, karşı
koyan bütün arkadaşları savunuyorlardı. Bir tek kelime, beş, on,
yüz kişinin yakalanmasına
yetiyordu. Bu tam yalnızlık içindeki bu
tam sorumluluk
özgürlüğümüzün apaçık örtülerinden sıyrılması,
ortaya çıkması değil midir? Bu bırakılmışlık, bu yalnızlık,
bu korkunç tehlike herkes için birdi, şefler için, adamları için
ne olduğunu bilmedikleri bir
haberi götürenler için, bütün karşı koymayı yönetenler
için ceza birdi: sür-gün, ölüm.
Bir ordu düşünün ki, orgenaralinin de, erinin de göze aldığı
şey bir olsun. Böyle bir ordu yoktur dünyada. İşte, bundan
ötürü karşı koyma gerçek bir demokrasiydi. Buyuran için de,
buyurulan için de aynı tehlike, aynı sorumluluk, disiplin içinde tıpatıp
aynı özgürlük.
Böylece, karanlık ve kan içinde cumhuriyetlerin en güçlüsü
kuruldu. Bu cumhuriyetin yurttaşlarından her biri, herkese borçlu
olduğunu biliyor ve yalnız kendine güveniyordu. Her biri en katıksız
bırakılmışlık içinde tarihsel rolünü gerçekleştiriyordu.
Her biri ezenlere karşı kendi olma yolunu tutuyor, özgürlük
içinde kendini seçerken , ister istemez, herkesinde özgürlüğünü
seçiyordu. Bu kurumsuz, ordusuz,
polissiz cumhuriyeti her Fransızın kurması ve onu her an Naziliğe
karşı ayakta tutması gerekiyordu.
Şimdi
bir başka cumhuriyetin eşiğinde bulunuyoruz. Sessiz ve karanlık
cumhuriyetin sert erdemlerinin onda olmasını dileyemez miyiz?